Na ka jingpyntreikam sha ka jingpynsuk: Kaei ka jingmut jong ka Wage Code, 2019 na ka bynta ki kam khaii bad ka bha ka miat jong ki nongtrei

Da u Om Prakash Gupta
Ha ka ïoh ka kot jong ka pyrthei mynta, ha kaba ka jingsiew kaba ryntih, ka jingtrei kaba biang, bad ka jingïada ïa ki nongtrei ki long ki phang pdeng jong ka roi ka par kaba iaineh, ka Wage Code, 2019 ka pyni ïa ka jingkylla kaba kongsan na ka bynta ka India, na ka jingpyntreikam sha ka jingpynsuk. Ki sakhi na ki katto katne ki ri kiba dang kiew, kum ka Vietnam, ki pyni kumno ki jingpynkylla kaba ha ka por bad kaba la saindur bha ia ka kam ki lah ban kyntiew ia ka ioh ka kot katba ki dang kyntiew ia ka hok ha ka imlang sahlang. Ka jingpynkylla thymmai jong ka Vietnam ïa ki aiñ treikam jong ka, kynthup ïa ki jingpynkylla ïa ka bainong kaba rit tam bad ka jingpynkhlain ïa ka jingïada ïa ki nongtrei, ka la nohsynniang sha ka jingkiew jong ka jingbei tyngka nabar ri bad ka jingkiew jong ka jingioh kam ioh jam ba la pynskhem. Ka International Labour Organization (ILO) ka la ban jur ia ka jingdonkam kyrkieh ban pynthikna ia ki rukom siew bai bylla kiba biang kum u mawjam ban pynurlong ia ki Thong Sustainable Development Goal (SDG), khamtam eh ia kito kiba iadei bad ka jingpynduna ia ka jingduk, ka kam kaba bit ba biang, bad ka jingroi kaba kynthup lang. Ha kajuh ka por, ki kam khaii ha kylleng ka pyrthei ki la pynpaw ïa ki jingsngewkhia shaphang ki jingban khia ba jur jong ki kyndon, ki rukom pyntreikam kiba kyllain, bad ki rukom pynshitom kiba khanglad ïa ka bor jong ki ban kiew bad ban ïakhun ha ka ïew kaba kylla stet ha kylleng ka pyrthei.
Ka India, kum kawei na ki ri kaba kiew stet bha ka ioh ka kot bad ka dkhot ba kongsan ha ka iew ki nongtrei ha ka pyrthei, kam lait na kine ki jingeh. Lyngba ka jingbun ki nongtrei (53.53 klur) kiba trei ha ki kam ba la pynskhem bad ki bym pat pynskhem (Economic Survey, 2021-22), ka ri ka la iakynduh slem ia artylli ki kam ban pynthikna ia ka jingsiew kaba hok na ka bynta ki nongtrei katba ka pynsuk ia ki rukom bud ryntih na ka bynta ki nongpyntreikam.
Ka jingbun ki ain kiba iadei bad ka jingsiew (Payment of Wages Act, 1936; Minimum Wages Act, 1948; Payment of Bonus Act, 1965; bad ka Equal Remuneration Act, 1976) ryngkat bad ki kyndon jong ki kiba iatyngkhuh bad ki jingeh ban pyntreikam, bunsien ka wanrah ka jingkulmar jingmut, ka jingban biang ia kajuh, bad ki jingeh ha ka jingbud ryntih na ka bynta ki nongpyntrei. Kine ki jingbym biang ki la pynthut ia ka jingseisoh ha ka ioh ka kot bad ia ka bha ka miat jong ki nongtrei. Ka Code on Wages, 2019 ka pynbeit ïa kine ki mat da kaba pynïasoh lang ïa saw tylli ki aiñ kiba la don lypa ha kawei ka rukom treikam kaba ryntih. Kane ka jingpynsuk ka pynthikna ia ki jingbatai kiba iadei bad ka jingpyndonkam kaba beit ia ki kyndon jingsiew, kaba weng ia ki bynta bym donkam bad kaba iarap ia ka jingbud ryntih kaba suk na ka bynta ki nongpyntreikam katba ka pynthikna ia ki jingsiew kaba ha ka por bad kaba dei hok na ka bynta ki nongtrei. Da kaba pynduna ia ka jingeh ha ka rukom synshar, ka Code ka thmu ban kyntiew ia ka jinglong kaba shai, ka jingtreikam kaba paka, bad ka jingiadei kaba sngewtynnad hapdeng u nongpyntrei bad u nongtrei. Kumta, ka Wage Code ka pyni ïa ka jingpyrshang jong ka India ban pynïahap ïa ki polisi treikam jong ka bad ki rukom treikam ba bha tam ha ka pyrthei, ban pynthikna ba ka jingïada ïa ki nongtrei bad ka jingseisoh ki kam khaii pateng ki ïadon ryngkat ha ka rukom kaba pynskhem iwei ïa iwei pat.
Ka Jingbatai kaba ryntih ïa ka jingsiew: Ka jingpynkylla kaba kongsan kaba la wanrah hapoh ka Wage Code, 2019 ka long ka jingpdiang ïa ka jingbatai kaba ryntih bad kaba bniah ïa ka “jingsiew”, kaba bujli ïa ka rukom treikam kaba la phiah lypa kaba mynshuwa ha kaba kawei pa kawei ka aiñ treikam ka don la ka jong ka jingbatai. Kane ka jingbym iahap bunsien ka wanrah ia ka jingkulmar, ka jingshah mudui, bad ki jingeh ha ka jingbud ryntih ia ki nongpyntreikam bad ki nongtrei kumjuh, namar ba kajuh ka kyntien “ka jingsiew” ka kit ia ki jingmut bapher bapher na ka bynta ki jingthmu bapher bapher. Da kaba pynbeit ryntih ia ka jingbatai, ka Wage Code kan wanrah ia ka jingshai kaba kham bha bad ka jingsuk ha ka rukom synshar ha ka jingkhein ia ka bainong. Ka jingbatai kaba la pyniasoh mynta ka ai ia ka jingpynbeit kaba shai ban tip ia kaei kaba khein kum ka “jingsiew,” kynthup ia ka basic pay, dearness allowance, bad ka retaining allowance, katba kam pat kynthup ia ki bynta ba kyrpang kum ki bonus, ka jingsiew bai wai iing, bad ka jingsiew na ka bynta ka jingtrei palat ia ka por. Na ka bynta ki nongpyntreikam, ka ai ia ka jingshai jong ki kyndon bad ka jingsuk ban bud ryntih, kaba kyntiew ia ka rukom siew kaba kham shai bad kaba ryntih ha kylleng ki kam.
Ki nongpeit bniah kum ki nongpyniaid: Ka bynta kaba wanrah jingkylla jong ka Wage Code, 2019, ka long ka jingpynkylla dur ia ka bynta jong ki nongpeit bniah. Hapoh ki ain kiba mynshuwa, ki nongpeit bniah ki trei nyngkong eh kum ki nongpyntreikam, bunsien ka ialam sha ka jingiadei kaba pyrshah bad ki nongpyntreikam. Ha ka pyrthei baroh kawei, ka la don ka jingkylla ha ki rukom pyniaid na ka jingpyntreikam kaba pyrkhing sha ka jingpynsuk, ha kaba ki nongpyniaid ki long kum ki paralok ha kaba pynthikna ia ka jingbud ryntih. Da kaba pynpaw ïa kane ka jinglong ha kylleng ka pyrthei, ka Wage Code, 2019 ka batai biang ïa ka bynta jong u nongpeit bniah kum u “Nongpeit bniah-bad-u-Nongpyniaid,” kaba pyni ba ïa ki nongpeit bniah ym shym la ïohi shuh tang kum ki nongpyntreikam hynrei kum ki nongplie lad; kiba shakri kum ki nongialam lynti, ki nonghikai bad ki paralok jong ki nongpyntreikam. Ka bynta jong ki mynta ka kynthup ban iarap ia ki kam khaii ban sngewthuh bad ban bud ia ki kyndon bad ban ai jingmut ia ki riew shemphang ban kyntiew ia ka jingbud ryntih.
Kane ka jingkylla na ka jingtohkit sha ka kam plie lad ka thmu ban tei ia ka jingshaniah para ma ki bad ban pyniadei bad ki rukom treikam ba bha tam jong ka pyrthei kiba ban jur ia ka jingiatreilang bad pynduna ia ka jingbym shaniah hapdeng ki nongpyntreikam bad ki bor pyniaid. Da kaba kyntiew ia ka jingiatreilang, ka code ka pynshlur ia ka jingbud ryntih kham bha ia ki ain jingsiew katba ka pynsuk ia ka jingiaid lynti jong ki nongpyntreikam ban bud ryntih. Ka iahap ruh bad ka jingiaiad lynti ka pyrthei na ka bynta ka jingpynbeit ryntih, ha kaba ka jingiakren bad ka jingshaniah ka long ka nongrim jong ka jingbud ryntih.
Ka jingweng ia ka jinglong beain bad ki jingpynshitom ba la buh kyrdan: Kawei na ki jingpynkylla ba la pdiang sngewbha ka long ka jingweng ia ki jinglong beain. Kham mynshwa, ki jingpynkheiñ ia ka aiñ ba ïadei bad ka jingsiew bunsien ki ialam sha ïa ki jingshah pynngat ha ki kam runar kiba jrong, kaba pynmih ïa ka jingkhuslai bad jingpynslem ïa ki nongpyntreikam. Ka rukom treikam kaba thymmai ka shim ia ka rukom treikam kaba buh nyngkong ia ka jingbud ryntih, kaba iarap ia ki nongpyntreikam ban pynbeit ia ki jingbakla ban ia kaba pynshitom ia ki khlem da iahap.
Ka wage code ka wanrah ia ka rukom pynshitom ba la buh kyrdan, kaba pynthikna ba ki jingpynshitom ki iadei bad ka jingjur jong ka jingpynkhein. Da kaba pynbynta ia ki jingpynshitom katkum ka jingkhia jong ki kam runar, ka code ka thmu ban kyntiew ia ka jinglong ryntih, ka jinglong mar ryngkat, bad ka jinglong hok ha kaba pyntreikam. Ki jingbakla kiba rit kin ym khring shuh ia ki jingma kiba jur, katba ki jingpynkhein kiba jur kin dang shah pynshitom katkum ki ain ba dei.
Ka rukom dain kuna ia ki jingleh bakla: Ka jingpynbeit na ka bynta ka jingdain kuna ia ki jingleh bakla ka ai ia ki nongpyntreikam ia ka jingpynlait kaba donkam bha na ki kam ain kiba slem. Ka rukom treikam kaba rim ka la pynngat ia ki jingpynshitom bein wat na ka bynta ki jingbakla kiba rit, ki jingbakla ha ka rukom treikam, kaba la ialam sha ka jingmudui kaba jrong bad ka jingtieng hapdeng ki nongpyntreikam. Hapoh kane ka rukom treikam, lah ban pynbeit ïa ki katto katne ki kam beiain da kaba siew ïa ka kuna beit beit sha ka bor ba la buh, kaba ïaryngkat bad 50% na ka kuna kaba heh tam ba la buh (Ka Section, 56). Kane ka jingpynkylla kan pynduna shibun ia ka jingpynslem ha kaba iadei bad ka ain, kan pynbeit ryntih ia ka kam, bad kan iada ia ki kam na ki jinglut bad ki jingbym thikna jong ka jingshah mudui. Ki nongpyntreikam mynta ki lah ban pynbeit ia ki jingiakynad da kaba suk katba ki dang bteng ia ki kam jong ki khlem jingpynthut.
Ka jingbud ryntih ia ki kam digital-Ka jingsuk ban trei ia ka kam: Ha ka pyrthei kaba la iaid katkum ka jingkylla sha ka kam digital, ki rukom pyniaid ki nang pynkylla ban pynduna ia ki jingeh jong ki bor synshar. Ka Wage Code ka pynïahap ïa ka India bad kane ka jinglong ha ka pyrthei da kaba wanrah ïa ka jingbuh jingthoh da ka kor elektronik bad iarap ban ryntih lyngba kawei ka jingpynrung kyrteng bad kawei ka jingai jingtip. Kham mynshwa, ki kam khaii ki ïakynduh ïa ki jingpynrung kyrteng bunsien, ki jingai jingtip, bad ki kot ki sla kiba bun hapoh ki aiñ bapher bapher kiba ïadei bad ka jingsiew.
Ka rukom treikam kaba thymmai ka pynïasoh lang ïa kine ki jingdonkam ha ka rukom treikam digital kaba ryntih. Kane ka jingpynkylla thymmai kan pynduna ia ka jingban khia ha ka liang ka rukom pyniaid kam, kan pynduna ia ka por bad ki jingdon jingem. Da kaba kyntiew ïa ki lad pynbeit digital, ka jingpynkylla kan nohsynniang sha ka jingthmu kaba kham heh jong ka jingsuk ban leh ïa ki kam, kaba pynskhem ïa ka kyrdan jong ka India kum ka ïoh ka kot ha ka pyrthei kaba lah ban ïakhun.
Ka jingtei ia ka rukom treikam kaba ryntih: Ka Code on Wages, 2019 ka long kham palat ban ia ka jingpynkylla na ka bynta ki nongtrei. Ka pyni ruh ia ka sienjam kaba kongsan na ka bynta ki nongpyntreikam, kiba ioh ia ka jingshai, ka jingtreikam, bad ka jingkyrshan ha kaba pyniaid ia ki kamram jong ki kiba iadei bad ka jingsiew. Lyngba ki nongpeit bniah kum ki nongpynsuk, ka jingweng ia ki jinglong beain, ki jingpynshitom ba la buh kyrdan, ki kyndon ba pynkhlain, bad ka jingbud ryntih katkum ka lad digital, ka code ka wanrah ia ka jinglong kaba iadei bad ka kam katba ka pynneh ia ka jinglong hok bad ka jingkitkhlieh. Katba ka India ka buh ialade kum ka ri kaba donbor ha ka ioh ka kot ha ka pyrthei, ka jingpynryntih ia ka hok jong ki nongtrei bad ka jingsuk jong ki nongpyntreikam ka long kaba kongsan bha. Da kaba pynbeit ia ki jingeh jong baroh arliang, ka code ka buh ia ka rynsan na ka bynta ka iew treikam kaba kham iadei bad kaba iaid shaphrang, kawei ha kaba la pynshlur ia ka jingbud ryntih, la pynduna ia ki jingiakajia, bad ka jingkyntiew ia ka ioh ka kot ryngkat bad ka hok ha ka imlang sahlang.
Ka lah ban long kaba donkam ban ong hangne ba mynta donkam ban pynkylla man ka por ha ka jingpynwandur ia ki mar bad ka jingsong jong ki bad kiwei kiwei katkum ka jingdawa jong u nongthied. Ha ka jingdawa kaba kham heh ia ka mar ban pynbiang ha ka por ba la buh, ka jinglong jingman ka lah ban donkam ia ka jingtrei jong ki nongtrei na ka bynta ka por ba la pynjlan palat ia ka por trei ba man ka sngi bad na ka bynta kane yn siew bai lutksan ia ki da kaba ai jingsiew kumba la buh. Lada don ka jingpynbeit ha ka por trei, ki nongpyntreikam ki hap ban shim ïa ki nongtrei ba thymmai kiba lah ban nym tip bad kin donkam por ban sngewthuh ia ka kam kaba ym tang ba kan ktah bha ïa ka jingpynmih hynrei ka jingkyntait kaba kham heh ïa ki mar ruh, namarkata, ïa ki nongtrei kiba la don lypa lah ban shah ban trei katkum ka por ba la buh ban pyndep ia ka kam.
Ka Code on Wages, 2019 ka pyni ia ka sienjam jong ka India ban pynthymmai ia ka rukom treikam jong ka kum ka jubab ia ka jingdawa jong ka pyrthei na ka bynta ki kyndon kiba kham ryntih, kiba suk, bad kiba kham thikna. Da kaba pynbeit ia ka jingbud ryntih, ka rukom treikam katkum ka lad digital, bad kyntiew ia ka jingiatreilang hapdeng ki nongpyntreikam bad ki nongpyniaid, ka Code ka pyniadei ia ki rukom treikam jong ka ri India bad ki kyndon jong ka pyrthei jong ka jinglong hok bad ka jingseisoh. Palat ban ia ka jingpynkylla ia ka ain, ka Wage Code ka pyrkhat biang ia ka ain jingsiew kum ka jingpynkylla ia ka jingkiew ka ioh ka kot bad ka jingbishar hok ha ka imlang sahlang. Ka buh ia ka nongrim na ka bynta ka rukom treikam kaba phaikhmat ha ki nongtrei bad kaba iadei bad ki kam khaii, kaba kongsan katba ka India ka dang shna ia ka lynti jong ka sha ka Viksit Bharat@2047. Ka India ka iaid lyngba ia ka jinglong jingman kaba jynjar ha kylleng ka pyrthei kaba nang kiew; la pynpaw da ka jingkylla ha ka khaii pateng, ka jingkiew ki tariff, bad ka jingjylliew jong ka jingbym iahap ha ka ioh ka kot. Ka jingpyntreikam ha ka por bad kaba paka ia ka Wage Code ka long kaba donkam. Kan wanrah ia ka rukom pyniaid kaba shai, kaba lah ban tip lypa kaba kyntiew ia ka jingshaniah jong ki nongbei tyngka, kaba pynshlur ia ka jingryntih, bad kaba kyntiew ia ka bha ka miat jong ki nongtrei.
U nongthoh udei u All India General Secretary, Laghu Udyog Bharati.