15.5 C
Shillong
Thursday, March 5, 2026

Ka jingkhyllie im biang ia ki jaka ba shah ktah ha ki kam tih mar poh khyndew

Must read

Da u C P Goyal, DG Forest and Special Secretary, Ka Tnat Environment, Forest and Climate change
Ki kam kiba iadei bad ki jingdon jingem ha ki mar poh khyndew ki long kiba kongsan ha ka ioh ka kot jong ka pyrthei bad ka roi ka par namar ka don ka bynta ha baroh ki 17 tylli ki thong Sustainable Development Goals (SDG) bad ka Paris Agreement. Ka lah ban pynsahkut ia katto katne ki SDG da kaba pynthut ia ki. Namar ka jingdon ki briew ha kane ka pyrthei ka lah ban kiew na ka 7.8 billion sha ka 9.6 billion shuwa u 2050, kine ki kam ki iakynduh jingeh ban pyndap ia ka per capita consumption kaba dang kiew. Ki jingwadbniah ki pyni ia ka jingkiew 100% ki kam tih mar poh khyndew ha ki jaka ba la ai jingiada hapdeng u 2000 bad 2019, bad kane kan dang kiew namar ka jingkylla ha ki kam bording bad ka jingdonkam ban tih ia ki rare earth metal, kiba don ia ki mar radioactive. Ka jingtih mar poh khyndew kaba iaineh bad ka jingkhang ia ki par ka long kaba kongsan bha ha kylleng ka pyrthei.
Ki kam tih mar poh khyndew ki la plie lad ia ka jingsei ia ki jingaiei ka mariang ban pyndap ia ka jingdawa bording. Hynrei kane ka la ialam sha ka jingduh ki jaka khlaw, ka jingduh ia ka khyndew kaba sboh bad ka jingtheh ia ki jaboh jabain kaba la ktah ia ka mariang. Ki jingjam shakhmat kiba dang shen ban khyllie im biang ia ki jaka ba shah ktah ha ki par ka long kaba kongsan bha na ka bynta ka jingpeit ia kine ki jaka. Ki kam ban thung jingthung bad ka jingber ia ki mar kiba iarap ia ka khyndew ki lah ban iarap ia kane ka jingkhyllie im biang bad ki lah ban ai jingmyntoi ia kito kiba trei ha ki kam tih mar poh khyndew bad ruh ia ka imlang sahlang. Ki jingwadbniah ki pyni ia ka jing kongsan jong ki jaka thung jingthung kum ka jinglah ban iaishah ia ki jingeh, ka jinglah ban iaishah ia ki jingkylla ka mariang. Ka jingkhyllie im biang ia ka mariang ka long kaba donkam bha ban kot sha ki thong jong ki ri bad ruh ki thong Sustainable Development Goal jong ka United Nations.
Ki jingktah jong ki kam tih mar poh khyndew bad ki jingkhang ia ki par khlem da pynkhreh
Ki kam tih mar poh khyndew ki ktah ia ka mariang bad ka imlang sahlang lyngba ka jingduh ki jaka tap khlaw, ka jingduh ki jaka sah bad ka jingjaboh lyngba ki dawai dashin. Ki lah ban wanrah ruh ia ka jingkynriah ki briew, ki jingkylla ha ka ioh ka kot bad ruh ha ka suinbneng namar ka jingpynmih ia ka greenhouse gas. Ka jingkhang ia ki par khlem da pynkhreh ka lah ban ktah ia ka mariang bad wanrah ia ki jingthut ha ka imlang sahlang kum ka jingjaboh jong ka um bad ka jinghiar ka ioh ka kot. Ka jingpeit ia kine ki jingeh ka donkam ia ka jingbahkhlieh kaba peit shuwa ia ka jingiaineh, ka bha ka miat jong ka ilang sahlang, bad ki jingpynkhreh kiba khlain ban khang I ki par. Watla ki don ki kyndon ha kylleng ka pyrthei, ka jingpyntreikam ia kine kam long kaba ryntih khamtam ha ki ri ba dang kiew. Kumta, ka jingsngewthuh ia kine ki jingktah ka long kaba donkam bha.
Ka jingkhyllie im biang ia ki par ha ka rukom kaba iaineh
Ka jingthaw ia ki rukom treikam kiba iaineh na ka bynta ka jingkhyllie im biang ia ki par ka long kaba donkam bha ban pynduna ia ki jingktah ki kam tih mar poh khyndew bad ka jingkhang ia ki par ia ka mariang bad ka imlang sahlang. Kine ki rukom treikam ki dei ban don ki bynta kiba kongsan ban pynthikna ia ka jingkhyllie im ia ki jaka ba la dep tih mar poh khyndew. Ka jingpeit ia ki jinglong jingman jong ka mariang shuwa ban sdang ki kam tih mar poh khyndew ka long kaba donkam bha khnang ban ioh shim ia ki rai kiba dei. Ki thong ki dei ban iahap bad ki jingdonkam ha kine ki jaka bad ki thong kiba iadei bad ka jingpynneh ia ka mariang. Ki rukom treikam ki dei ban don ka bynta ban thung biang ia ki jingthung, ka jingkhyllie im biang ia ki jaka sah bad ka jingpynryntih ia ka jingseisoh ka khyndew. Ka jingpeit bniah ia ki kam ka pynthikna ia ka jingjop ha kine ki kam bad ka jingiatrei lang bad kito kiba don bynta ha kane ka kam ka wanrah ia ka jingkyrshan. Ha kaba kut, kine ki rukom treikam ki ithuh ia ka jingiadei hapdeng ka koit ka khiah jong ka mariang, ka bha ka miat jong ka imlang sahlang, ka jingiadon bynta lang ki kynhun bad ki briew shimet bad ruh ka jingkhlain ka mariang kiba pynkhlain ia ka jingiaineh.
Ki kam jong ka India
Ka tnat Kam Par Mar Poh Khyndew ka la pyntreikam ia ki sienjam ban kyntiew ia ki rukom treikam kiba iaineh ha ki par dewiong. Ka Mineral Conservation and Development Rules (MCDR) 2017 ka ai ki kyndon ban pynduna ia ka jingktah ia ka mariang bad ka jingpynmih carbon kaba kynthup ia ka jingweng bad jingpyndonkam ia ka khyndew ba seisoh, ka jingbuh ia ki maw kiba mih, bad ki jingiada na ki jingkhynniuh ha ka khyndew, ka jingpynneh ia ka sla khyndew, ka jingpynjaboh ia ka lyer, ka jingpynmih ia ki um jaboh, ka jingsawa bad ka jingkhyllie im biang ia ki jingthung. Ka Indian Bureau of Mines ka la wanrah ruh ia ka rukom treikam kaba ai kyrdan Star Rating ha kaba peit ia ka jingiaineh ki kam bad ka jingpynmih carbon ha ki kam tih mar poh khyndew. Hapoh ka Rule 35 jong ka MCDR 2017, man u briew uba shim wai u hap ban ioh ia ka kyrdan lai khlur naduh ba sdang ia ki kam. Ka tnat ka pynshlur ia ki nongshim wai ba kin pynmih bad pyndonkam ia ka bording kaba khuid. Ka jingpeit bniah ia 293 tylli ki par ka pyni ba ka don ka jingpynmih bording na ki tyllong kiba lah ban pynthymmai kaba kot sha kumba 583 Megawatt bad kane ka dei na ki tyllong kum ka lyer bad ka solar.
Ka Sorkar India bad ki bor ba dei peit ha ki jylla ki la shim shibun ki sienjam ban kyntiew ia ki rukom tih mar poh khyndew kiba iaineh. Ha u snem 2020, ka tnat Environment, Forest and Climate Change (MoEFCC) ka la ai hukum ban thng phlang biang ha ki jaka ba la dep tih mar poh khyndew khnang ba kine ki jaka kin lah ban kyrshan biang ia ki jingthung bad ki jingim. Ha u 2014, ka jylla Karnataka ka la sdang ia ka Karnataka Mining Environment Restoration Corporation (KMERC) ban peit ia ka jingpyntreikam ia ka Comprehensive Development Plan for Mining Impact Zones (CEPMIZ) ha ki distrik kiba shah ktah ha ki kam tih mar poh khyndew. Kumba 466 tylli ki shnong ha 4 tylli ki distrik ki dei kiba la ithuh kum ki jaka ba shah ktah ha ki kam tih mar poh khyndew bad ka Supreme Court ka la mynjur ia ka rukom treikam kaba pynlut haduh T 24,996.71 klur ban kyntiew ia kine ki shnong. Ka NLC India ka dang shna ia ka jaka pynmih bording solar kaba 50 MW ha ka jaka ba ju don ki par ha Neyveli, Tamil Nadu.
Ka jingkongsan jong ka G20
Ka G20 summit ha India ka la sdang ia ka Gandhinagar Implementation Roadmap (GIR) bad ka Gandhinagar Information Platform (GIP) ban pynkhlain ia ka G20 Global Land Initiative. Kane ka rukom treikam ka thmu ban pynkhlain ia ka jingiatreilang hapdeng ki ri ba iashim bynta ban pynsted ia ka jingkhyllie im biang ia ki jaka ba shah ktah ha ki kam tih mar poh khyndew. Ka GIR-GIP kan long ruh ka jingpyniasoh ia kito kiba don bynta ha kine ki kam bad ki ri, da kaba ai ia ki jingtip kiba kongsan, ka jingtheh pisa, bad ka jingpyndonkam ia ka teknoloji. Kan pyni ruh kumno ka jingiatreilang ha ka pyrthei ka lah ban pynkhlain ia ki kam ban khyllie im biang ia ki jaka ba tih mar poh khyndew. Kane ka sienjam ka thmu ban pyniadei ia ki kam tih mar poh khyndew bad ki kyndon kiba iadei bad ka imlang sahlang, ka mariang bad ka jinglah iaineh ki kam ka ioh ka kot.

More articles

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Latest article