Myntri Sorkar Pdeng ka Tnat Bording, u R. K. Singh
Ha ki khyndai snem ba la leit, ka sorkar Modi ka la kot sha ka jingkylla kaba khraw ha kaba iadei bad ka kam Bording. Ki sngi jong ka jingiai pynlip bording elektrik bad ki jingduna bording mynta ki la long ki khana barim bajah. Hashuwa u snem 2014-15, ka jingduna ha ka jingpynpoi bording kalong kaba haduh 4.5%. Hynrei, naduh ba ka sorkar ka la shimti ha u snem 2014, la kiew shuh shuh ka jingpynmih bording kaba 185GW, bad kane ka la pynkylla ia ka ri na ka jingduna bording sha ka jingpahuh bording. Mynta, ka jingdon bording kalong 427GW, kaba long jan arshah ka jingdawa bording kaba 222 GW. Kumta, ka India mynta ka shalan bording sha ki ri ba marjan.
Ka la don ka jingkiew ruh ha ka kam sam bording. Naduh u snem 2013, ka jingsam bording ka la jan sha ka ar lak circuit kilometers, kaba pyniasoh ia ka ri baroh kawei sha kawei ka grid kaba treikam ha ka single frequency. Kine ki line sam bording ki pyndonkam ia ki teknoloji cutting edge kum ka 800 KV HVDC bad iaid lyngba katto katne ki jaka ba jynjar tam ban poi, kynthup ka Srinagar Leh line ha ki jingkynjang ba 15000/ 16000 phut na sla duriaw. Ka jinglah ban pynpoi 112 GW ka bording na kawei ka jaka jong ka ri sha kawei pat, kaba tang 36 GW ha u 2014, ka la pynkylla ia ka India sha ka ka ri kaba don kawei ka iew bording kaba ryntih, kaba plie lad ia ki kompani sam bording ban thied bording na kano kano ka kompani pynmih bording ha kylleng ka ri ha ki dor kiba duna. Kane ka la pynduna ki bai bording na ka bynta ki briew.
Ka jingioh ia ka bording elektrik ka la long ka jingphaikhmat ba kongsan jong ki sienjam jong ka sorkar. Hashuwa ba ka sorkar jong ngi kan wan ha ka bor, palat 18,000 tylli ki shnong bad bun ki jaka nongkyndong kim don bording elektrik, wat hadien 67 snem ka jingioh jinglaitluid. Ha u bnai Nailar 2015, u Myntri Rangbah duh, u Modi u la pynbna ia ka thong ban pynpoi bording elektrik sha man ka shnong hapoh 1000 sngi. Hapdeng ka jingiakynduh bun ki jingeh ha ki jaka rilum bad rishyiap, ka sorkar ka la kot sha kane ka thong tang ha ki 987 sngi – 13 sngi shuwa ka por ba la buh. Ia kane ka jingjop la ithuh da ka International Energy Agency kum ka khubor ba kongsan tam ha kaba iadei bad ka kam bording ha u snem 2018.
Da kaba tei halor kane ka jingjop, ka sorkar hadien ka thmu ban pynioh bording elektrik sha man ka longiing. La lah ban pynurlong ia kane ka thong tang hapoh 18 bnai, ha kaba 2.86 klur ki iing ki la ioh bording elektrik. Kane ka jingiar sted ka jingioh bording elektrik kadei ka sien ba nyngkong ha ka kam bording, kaba la ioh jingithuh na ka International Energy Agency. Ka mat treikam jong ka sorkar Modi kalong ban pynthikna ba ym don mano mano ruh ba shah iehdien.
Ban pynkhlain ia ki rukom sam bording, ka sorkar ka la pyntreikam ia ki skhim ha baroh ki jylla da ka jingmang tyngka palat T. ar lak klur. Kane ka kynthup ka jingwanrah shuh shuh ia ki substation ba thymmai, ka jingkyntiew ia kiba la don lypa, ka jingbuh ia ki transformer, bad ka jingshna bad bujli ia hajar kilometer ki LT bad HT Line. Kine ki sienjam ki la kyntiew ia ka jingioh bording elektrik ha ki jaka nongkyndong, bad ka la kyntiew ia ka jingioh bording na ka 12 kynta ha u snem 2015 sha ka 22.5 kynta mynta, katba ki jaka sor mynta ki ioh 23.5 kynta ka bording elektrik. Kumta, ka iew na ka bynta ki DG set ki la duh!
Ka sorkar ka la pyni ruh ia ka jingkut jingmut jong ka sha ka mariang lyngba ka jingphaikhmat jong ka sha ka bording kaba lah ban pynthymmai. Ha u snem 2015, u Myntri Rangbah duh, u Modi u la pynbna ia ka thong ban buh 175 GW ka bording ba lah ban pynthymmai hashuwa u snem 2022. Mynta, ka India ka la sdang ia ka bording ba lah ban pynthymmai kaba 172 GW, da ka jingbynrap sa 84 GW kiba don hapoh ki bynta bapher bapher jong ka jingpyntreikam. Kane ka jingkiew ka la buh ia ka India kum ka ri kaba kiew sted ha ka liang ka jingdon ka bording ba lah ban pynthymmai, kaba khring ia ki nongbei tyngka na kylleng ka pyrthei. Shuh shuh, ka India ka la kot sha ka jingkut jingmut jong ka ban pynmih 40% ka bording ba lah ban pynthymmai hashuwa u 2030, khyndai snem shuwa ka por ba la buh. Mynta, ki tyllong bym dei na ki fossil fuel ki long 43% na ki lad pynmih bording ba kot sha ka 180 GW.
Ka sorkar ka la lah ruh ban pynduna ka jingpynmih ia ki jaboh jabain. Da kaba kot sha ka thong ban pynduna ka jingpynmih jaboh jabain da 33% – 35% haba ianujor bad u snem 2005, ka India ka long ka ri G-20 ba marwei bad ka ri kaba la kiew ka ioh ka kot kaba pynkiew ia ka jingkhluid ka mariang kaba duna ia ka 2 degree. Ki prokram bapher bapher kum ka Ujala (ka jingsam LED), ka Perform, Achieve and Trade (PAT), ka prokram Star Rating na ka bynta ki tiar bad ki Energy Saving Certificate ki la nohsynniang sha ka jingduna kaba 159 million ton shi snem ha ka jingpynmih C02. Ka Building Codes kaba thmu ban pynneh pynsah ia ka bording ha ki iing sah bad ki jaka trei kalong sa kawei ka sienjam ba kongsan ha kane ka bynta. Mynta ngi la bam smai ban pynduna ka jingpynmih C02 da 1 billion ton bad ka jingdonkam bording ha ki kam ka ioh ka kot jong ngi da 45 percent shuwa u 2030 haba ianujor bad ki jinglong ha u snem 2005. Ngin sa kot ruh sha kine ki thong hashuwa u 2030.
La pyntreikam ia ki jingpynkylla ha ki kam kiba iadei bad ka bording. La shim ia ki sienjam ban kyntiew ia ki rukom treikam bad ka jingryntih ha ki kam pisa pilain jong ki kompani sam bording (DISCOM), kum ka jingpyniasoh ia ka jingmang tyngka bad ka jingpynduna ha ki jingduhnong AT&C, ka jingpyntreikam ia ka jingkhein jingdiah ha ka bording bad ka audit, bad ka jingpynthikna ia ka jingsiew ia ki subsidy ha ka por kaba biang da ki Sorkar Jylla. Namar kane, ki jingduhnong AT&C jong ki DISCOM ki la hiar na ka 22% ha u snem mang tyngka 21 sha ka 16.44% ha u snem mang tyngka 2022. Ki ram ki shah jong ki DISCOM sha ki kompani pynmih bording kiba tip kum ki Genco ki la duna sha jan shiteng – na ka T. 1.4 lak klur sha ka T. 80 hajar klur. Ki jingsiew mynta na ka bynta ka bording ba shim da ki DISCOM ki la iaid ryntih.
Da kaba plie lad ia ki steshon ba khlain tam ban pynmih bording ba kin trei nyngkong, ngi la pynduna ia ka jinglut jingsep jong ki briew. Ka iew bording ruh ka la kham iar lyngba ka jingwanrah ia ka Real-Time Market; bad da kaba wanrah ia ka iew Term Ahead bad Day-Ahead na ka bynta ka bording ba pynmih na ki tyllong ba lah ban pynthymmai.
Ha ka sienjam ban wanrah ia ka jingkylla ha ki kam bording, ngi la shah ban ialum lang ka bording na ki tyllong ba lah ban pynthymmai bad ka bording thermal bad ki Bio-Mass co-firing ha ki jaka pynmih bording thermal. Uno uno u nongpyndonkam uba don ka connection kaba palat 100 KW u lah ban ioh ia ka bording kaba pynmih na ki tyllong ba lah ban pynthymmai na kine ki jaka pynmih bording. Ka Sorkar ka kyrshan ia ka jingshna ia ki Solar PV cell lyngba ka PLI bad ki Battery Energy Storage System lyngba ka Viability Gap Funding.
Ka jingpynmih bording na ki tyllong um – kaba la don ha ka jingkulmar, ka dei kaba la khyllie im biang ha kaba dang shna ia jan 15 GW. La pynsuk ia ki kyndon ban seng ia ki jingdon jingem na ka bynta ka jing charge ia ki kali ba iaid da ka bording kiba tip kum ki EV bad la plie lad ia ka jing charge na ki connection ha iing. Ki lad ban peit ia ki jingujor mynta ki pyndep ia ka kamram hapoh ka shi bnai.
Ha kaba kut, ka Sorkar Modo ka la ialam lynti sha ka jingkylla kaba khraw ha ki kam bording. Da kaba peit bniah ia ki lad pynmih bording, ka jingpyniar ia ki lad pynpoi bording, ka jingplie lad ia ka jingioh ia ka bording, ka jingkyntiew ia ka bording kaba mih na ki tyllong ba lah ban pynthymmai bad ka jingpyntreikam ia ki jingpynkylla, ka India ka la kot sha ki mawmer kiba thymmai. Ka jingkut jingmut jong ka Sorkar na ka bynta ka mariang, ka jingpyndonkam janai ia ka bording bad ka roi ka par kaba lah ban iaineh, ka la kyntiew ia ka India sha ka nongialam ha ki jingkylla ha ki kam bording. Lyngba ki thong kiba kham heh na ka bynta ka bording na ki tyllong ba lah ban pynthymmai bad ka jingpynduna ha ka jingpynmih ia ki jaboh jabain, ka Sorkar Modi ka bteng ban aibor ia ka lawei jong ki kam bording jong ka India.
Khyndai snem jong ka Sorkar Modi – ka jingkylla ha ka kam Bording
