Babu Kular Khongjirem.
Ka dei ka sien kaba nyngkong eh ha ka history jong ka state ba kine ki party ba la ialam ia ka sorkar MDA-II ha Meghalaya kin shun thlong mluh thlong sying bad bishni palat ia ki nonghikai skul kiba hap hapoh ki Deficit system ha ka state Meghalaya.Naduh ka por jong ka 2nd State Pay Commission ter ter haduh kane ka last 5th State Pay Commission jong ka Meghalaya ka la ju siew tista(regular payment) ia ka Dearness Allowance (DA) sha baroh ki nonghikai skul deficit.Ki nongtrei sorkar (Govt.employees) ki ju ioh(enjoyed) ia ka DA tang shu mar ia pynmih ia ka hukum sorkar ne order ka sorkar katba ki nonghikai skul Deficit pat ki ju ioh kham hadien,kata,hadien shi bnai ne ar bnai hadien ba la mih ka Hukum sorkar. Kito ki bnai 2, ne 3 bnai ki bym pat ioh, ka sorkar ka la ju siew tista beit man ka por ia ki kum ka Arrear DA kham hadien.Ka sorkar kam ju pynduh satia ban ai ne siew ia ka DA katkum ka Order ne hukum sorkar ba la ju pynkiew DA da ka sorkar na kawei ka por sha kawei pat.
Phewse! Kumba iuh tdong bsein,mynta kumba shi snem tam ei ei,kane ka sorkar MDA-II hapoh ka jingialam jing ka party NPP,UDP, etc.ka la pynsangeh kynsan( ceased to operate/stop) ban siew DA ia ki nonghikai ha ki skul Deficit. Kumba ka la long mynta,ki nongtrei sorkar(Govt.employees) la dep kyntiew ne pynkiew ia ka DA na ka 43,% sha ka 49% bad sa mynta ka sien pat,kat kum ka Office Memorandum sorkar kaba 28th Oct’ 2025 ba la soi da u Sir Vijay Kumar Mantri la pynkiew pat sa na ka 49% sha ka 51%.Ka jingpynkiew ia ka DA kalong shisien man la ka 6 bnai ha ka dor 3% man ka DA lait noh tang ha kane ka sien ba ka sorkar MDA-II ka la pynkiew tang 2% ym shuh 3% kumba ju ai mynshwa(,kata,na ka 49%sha ka 51%).
Haba phai pat sha ki nonghikai skul Deficit,kiba pli ki la shah leh bein, shah niew bein, shah ibein bad shah leh kput ha kane ka sorkar haduh ban da jem khnap artad jai.Ka Education Dept. lyngba utei u juh u Officer heh sorkar ka la pynsahngeh shi syndon ia ka DA ki nonghikai skul Deficit tang haduh ka dor 43% , ka dor ba la pynkiew naduh myn shem snem 2024.Ka DA ba 49% ruh ki la shah pynduh noh yn nai iakren ne phoh sniew ia ka DA ba 51% kaba dang shu pynmih order ka sorkar dang shen ha kine ki khyndiat sngi ba la dep.Balei ka sorkar MDA-II ka la leh khyllah,leh palat ia ki nonghikai skul deficit haduh katne katne?Na kaei ka daw ba ka la shu pynduh DA bym hok khlem kano kano ka daw ne nongrim ba biang ?Balei ka la leh bein(tortured) bad leh kput bein ia ki nonghikai skul Deficit haduh katne katne? Imat kane ka sorkar ka la bishni bad shun sha ba palat ia ki nonghikai skul deficit naduh mynshem snem haduh ba ka mut wat ban pynhiar kyrdan syndon ia ki na ka kyrdan Sanctioned post(deficit system) sha ka Non sanctioned post(contract system) ha ka dur jong ka Meghalaya Education Grant ne MEG kumba la pynpaw shynna da kane ka sorkar ba mynta.
Hynrei,kaba kham itynnad pat mynta kalong ba, kane ka sorkar ym tang ba kam shaniah ne ka shun ia ki nonghikai deficit hynrei ka la sdang sa ban duh jingshaniah wat ia la ki nongtrei lajong namar na ka dor jong ka DA ba la ju pynkiew 3% man ka por,mynta pat ka la ai bad pynhiar(reduced) sa tang 2%,kata,na ka 46% sha 49% katba na ka 49% pat sha ka 51%(kat kum katei ka OM kaba 28thOct’2035). Ka jingkiew ka la long sa tang 2% ym shuh 3%.Ka sorkar ka la sdang ban pynduna noh 1% mynta ka sien.
Kane ka jingsdang pynduna ka sorkar ia ka dor ka DA kan ktah mationg shi katdei eh ia ki nongtrei sorkar(Govt.servants). Imat,ka sorkar kam don shaniah shuh ia ki nongtrei lajong mynta ka sien. Lane,imat ki nongtrei jong ka kim trei smat ne trei hok ne leh sting ia ka kam kumba ki ju trei mynshwa..Imat,ka rukom trei jong ki kam i iadei ne kam i ia hap shuh bad kito ki por mynshwa.Na kata ka daw,ka bainong(reward) ba ki nongtrei sorkar ki la ioh, la pynduna noh ia ki kha ma kha shi percent( 1% )shwa mynta ka sien .Lada dang iai bteng biang kane ka jinglong bym shaniah ka sorkar ia ki, kan sa poi ka por ba, sa ha kawei ka sien pat kin sa pynkiew sa tang 1% syndon bad 0% ter ter.Kata,na ka 51% mynta kin sa ai pat sa tang 52% ei ei ha kawei ka sien lada ki ia suk ia hun kumne kumba long mynta.. Hato! Ki nongtrei sorkar ki pyrkhat ne em ba ki shah pynhiar kyrdan(degraded) lem kumba la leh ia ki nonghikai deficit.Hato! Ki nongtrei sorkar kin shu ia hun shu iasuk ne kmen toh hoh ne kmen shong shit tang ba ioh ne kiew ka pisa DA khlem da pyrkhat bha ia ka burom ka ijot, ka jingktah ne ka jingshngain jong ka lawei jong ka kam ba ki trei(future security of services)?Hap ia pyrkhat bha ruh ia kum kine ki buit sianti,ki buit tuh bad buit rieh ioh ki kylla long pynban ki jingriam ba la thmu khnang ka sorkar ( Govt.pre- planned trap) ba la thaw buit lypa(pre-planned) da kita ki ‘riewstad bad ‘riew shemphang jong kane ka sorkar lyngba kita ki Expert ne Consultancy ba la thung khnang ka sorkar ban pynjah burom(undermined) pynban ia ki Dept.bapher bapher jong ka sorkar Meghalaya.
Sdang duh jingshaniah ka sorkar MDA-II sa ia ki nongtrei lajong
