New Delhi, PIB: Ha ka jingjop kaba kongsan kaba pynpaw ia ka jingangnud jong ka India ban synshar kaba kynthup lang bad kaba kyrshan ia kiba duk ba suk, ka ri ka la pyniar ia ka jingpynbiang ia ka imlang sahlang na ka 19% ha u snem 2015 sha ka 64.3% ha u snem 2025, kaba la wanrah ia palat 94.3 klur ngut ki nongshong shnong hapoh ka thup jong kumno kumno kawei ka skhim jingiada ha ka imlang sahlang ba la kyrshan da ka ain. Ia kane ka jingkiew kaba 45 percent ha ki shiphew snem la ithuh da ka International Labour Organization (ILO), kaba la buh ia ka India hapdeng ki nongialam ha ka pyrthei ha ka jingpynbiang ia ka bha ka miat, kaba ar hadien ka China.
Ki shiphew snem jong ka jingpyniar kaba kynthup lang
Kane ka jingpyniar ka bym pat ju jia mynno mynno ruh ka pyni ia ka rukom treikam kaba bniah ban pynthikna ia ka ioh ka kot, ka koit ka khiah, ka iing ka sem, bad ka jingshngain ha ka kamai kajih na ka bynta uwei pa uwei u nong India, khamtam eh ia kiba duk ba suk, ki nongtrei bym pat ioh jingithuh, ki kynthei, bad ki jaitbynriew kiba shah iehnoh bein. Ia ka jingjop la pynurlong da ka jingpynwandur ia ki polisi ba la pyniasoh lang, ki jingdon jingem ba iadei bad ki kam digital, bad ka jingpynpoi ba neh sha ki briew kiba don ha ka jingma.
Ka rynsan e-Shram ba kyrpang, kaba la sdang ha u snem 2021, ka la pynrung kyrteng palat 30.91 klur ki nongtrei bym pat ioh jingithuh, kaba ai ia uwei pa uwei da u Universal Account Number ban pynsuk ia ka jingioh ia ki jingmyntoi jong ka sorkar. Ha kajuh ka por, palat 4 klur tylli ki ïing la mynjur hapoh ka Pradhan Mantri Awas Yojana (PMAY), kaba ai ka burom bad ka jingskhem ïa ki million tylli ki longïing.
Ka Jingpynkhlain ia ka Koit ka Khiah bad ka Jingshngain ha ki kam Pisa
Ka sienjam Ayushman Bharat ka la sakhi ïa ka jingpynmih palat 41.29 klur ki health card, kawei kawei ka jingkular haduh T. 5 lak shisnem ka jingïada ha ka jingioh jingsumar na ka bynta kawei ka longïing. La pdiang ha palat 32,000 tylli ki hospital ba la pynrung kyrteng, kane ka sienjam ka dei kawei na ki prokram ai jingsumar ba heh tam ha ka pyrthei ba la bei tyngka da ka sorkar.
Ha kajuh ka por, ka jingpynkup bor ha ka liang ka pisa tyngka la pynkhlaiñ lyngba ki skhim kum ka Jan Dhan Yojana, kaba la iarap ïa palat 55.64 klur ngut ki briew ban ïoh ïa ki kam bank ba pura. La ai palat 142 klur tylli ki Aadhaar card, kaba pynthikna ia ka jingithuh digital na ka bynta jan baroh ki nongshong shnong. Ka Direct Benefit Transfer (DBT) ka la pynduh noh ïa ki nong mushlia, kaba la ialam sha ka jingtyngkai pisa kaba palat T. 3.48 lak klur.
Ka jingpynkupbor ia ki kynthei, ka jingkyntiew ia ki longiing
Ka jingpynkup bor ia ki kynthei ka dang long ka bynta ba kongsan jong ka kam jong ka ri India na ka bynta ka jingshngain ha ka imlang sahlang. Ka sienjam Lakhpati Didi, kaba thmu ban kyntiew ha ka liang ka pisa tyngka ïa ki 3 klur ngut ki kynthei kiba ïadei bad ki Self Help Group, ka ïarap ïa ki ban ïoh ïa ka jingkamai shisnem kaba T1 lak ne palat lyngba ka jingseng kam seng jam bad ka jingkyntiew ïa ki sap.
Ka PMAY, ha sor bad ha nongkyndong, ka la ban jur ïa ka jinglong trai jong ki kynthei — ha kaba palat 90 lak tylli ki ïing hapoh ka PMAY-Urban la long trai ne long trai lang da ki kynthei, bad 25% na ki ïing hapoh ka PMAY-Gramin la pynrung kyrteng ha ka kyrteng jong ki. Kine ki sienjam ki pyni ia ka jingthmu jong ka sorkar ban kyntiew ia ka jinglong ryntih hapdeng ki shynrang bad kynthei lyngba ka jingshngain ha ka ioh ka kot.
Ki jingpynkylla ha ka ain bad ka rukom treikam
Ban pynlong ïa ka rukom ïada ïa ka imlang sahlang kaba kham kynthup bad kaba lah ban pyntreikam, ka Sorkar ka la pynïasoh lang ïa ki 29 tylli ki aiñ kiba iadei bad ki kam ha ki saw tylli ki Labour Codes ba la pynsuk, kynthup ïa ka Social Security Code, 2020. Kane ka jingpynkylla kaba kongsan ka la pynïar ïa ka jingïarap ia ki nongtrei ha ka bynta bym shym la pynskhem, bad ïa kito kiba don hapoh ki kontrak.
Ka Code ka pynskhem ia ki jingmyntoi kum ka insurance, ka bai bam tymmen, ka por ba dang shu kha khun, bad ka jingai sngewbha na ka bynta baroh ki nongtrei. Ka ailad ruh ia ki nongtrei bad ki briew kiba trei kam lajong ban ioh ia ka Employees’ State Insurance Corporation (ESIC) bad ki jingmyntoi jong ka Employees’ Provident Fund Organisation (EPFO).
Ka jingsynshar digital kaba ialam lynti
Ka rukom iada ia ka imlang sahlang jong ka India ka long kaba la pynskhem bha da ki jingdon jingem ba iadei bad ka digital. Ka jingtreikam jong ka jinglum jingtip ha ka ri, kaba la sdang ha ka jingiatreilang bad ka ILO, ka long ban ithuh ia ki nongioh jingmyntoi ha ki 34 tylli ki skhim jong ka sorkar pdeng da kaba pyndonkam ia ki jingithuh katkum u Aadhaar. Ka bynta kaba nyngkong, kaba kynthup ia 10 tylli ki jylla kiba heh, ka iarap ban pynduh ia ka jingpynkylla arsien bad ban pynbha ia ka jingtreikam ha ka jingai jingiarap.
Lyngba ka bynta kaba ar kaba la jan sdang, ka ri ka la pynkhreh ban tam ïa ka thong 100 klur ha ka jingïada ïa ka imlang sahlang ba la pynshisha. Ka India ka dei ruh ka ri kaba nyngkong eh ban pynthymmai ïa ki jingtip jong ka jong u snem 2025 ha ka rynsan jong ka ILOSTAT, kaba pynskhem shuh shuh ïa ka jinglong nongïalam jong ka ha ka kam ba iadei bad ka digital bad ka jinglong shai ha kaba iadei bad ka bha ka miat.
Ki jingktah ha ka pyrthei bad ka lynti shakhmat
Ka rukom iada kaba khlain ia ka imlang sahlang jong ka India la khmih lynti ba kan pynkhlain ïa ki jingïadei jong ka ha ka pyrthei, khamtam ha kaba pynthikna ïa ki Social Security Agreement (SSA) bad ki ri kiba la kiew. Kine ki jingiateh kin pynthikna ia ki jingmyntoi na ka bynta ki riew shemphang jong ka ri India shabar ri, kaba kyntiew ia ka kyrdan jong ka India ha ki jingiakren ha ka kam bad ka khaii pateng ha ka pyrthei.
Ka jingïaid lynti jong ka India na ka 19% sha ka 64.3% ka jingpynpoi tang hapoh shiphew snem ka ieng kum ka dak ïa kaei kaba lah ban long haba ka mon saiñ hima sima, ka jingpynwandur ïa ki polisi, bad ki atiar digital ki ïatylli lang ha ka jingshakri ïa ki briew. Da kaba don palat 94 klur ngut ki briew kiba ioh jingiada mynta, ka jingiateh kular ha ka imlang sahlang jong ka India kam pat ju long kaba khlain kumne. Katba la nang pynshisha shuh shuh ia ki skhim bad pynlong digital, ka ri ka iaid shaphrang da kaba kut jingmut sha ka jingpynbiang ia baroh — ban pynthikna ba ym don u nongshong shnong ba sahdien.