Ka dei ka jingplie paidbah ia ka JaaduiPitara (Magic Box) ha ka 20 tarik u Rymphang 2023 da u Myntri Sorkar Pdeng ba dei khmih ia ka tnat Kam Pule Puthi, ha kaba la khot sngewbha ia katto katne ngut ki khynnah ha ka rynsan ban pyllait paidbah ia kane ka synduk. Haba ki khynnah ki plie ia ka JaaduiPitara, ki tiar kiba iadei bad ka jinghikai bad ka jingioh jinghikai naduh ki por ba sdang pule, ki la peit ia ki kot bad ki flashcard. Hynrei haba ki la iohi ia ki jingialehkai hapoh, ki khmat jong ki ki la dap da ka jingkmen bad ki la ialum hajan jong kane ka synduk kumba ialum ki khynnah hajan u cake dap sngi kha. Ki la jied ia ki jingielahkai ba ki itynnad na kane ka synduk – u khun mynriew, puppet, tambourine da ka jingkmen ha kaba ka rynsan ka la sdang dum. Kane ka la wanrah ia ka jingthrang ban ioh jingtip bad ka jingkmen. Kiba wan iashim bynta ha kane ka prokram kiba kynthup palat san spah ngut ki nongpyniaid kam, ki nonghikai ki la kynmaw ba ki dang khynnah bad ki la sdang ban iarisa bad ban phuh samrkhie.
Ki khmat kiba dap da ka jingkmen, ki jingrkhie, ki jingiakren, ka jingsawa jong ka jingkhih ki khynnah shane shatai, bad ka jingkmen ka la poi sha ki kamra ai jingpule ha kylleng ka India haba la sdang u snem pynlong skul ba thymmai ha u Naitung 2024 -25. To ngin rakhe ia u snem ioh jinghikai ba thymmai da kaba pdiang ia ki khynnah kiba dap da ka jingkmen bad kiba kwah ban ialehkai. Ka jinglehkai ka dei ka jinglong tynrai jong ki khynnah bad ka dei ka atiar kaba khlain na ka bynta ka jingkiew shaphrang jong ki kaba pura (ha ka met ka phad, ki jinglong ha ka imlang sahlang, ka ktien ka thylliej, ka jingsngewthuh bad ka deiriti). Ka plie lad ia ki khynnah ba kin long kiba kwah ban ioh jingtip, ba kin pyrshang, bad wad ia ki lad ha ka jinglong jingman kaba shngain, kaba sngewtynnad bad ka bym don ka jingpynrem.
Dang shen, ka India bad ka pyrthei ki la rakhe ia ka 11 tarik u Jylliew kaba la ai jingithuh da ka UN kum ka International Day of Play, da kaba sngewthuh ia ka jingkongsan jong ki jingialehkai na ka bynta ki khynnah. Ka India ruh ka la ban jur halor ka jingialehkai bad ka la long ka nongprat lynti ha ka jingpynsuk ia kane.
Ka National Education Policy (NEP), 2020 bad ka National Curriculum Framework for the Foundational Stage (NCF-FS), 2022 ha ka sien kaba nyngkong ka la saindur ia ki rukom ai jinghikai na ka bynta ki khynnah kiba dang sdang jingpule (naduh 3-8 snem ka rta). Ka bynta kaba kongsan kaba wanrah jingkylla ka NCF-FS ka dei “Ka jingioh jingnang jingstad lyngba ka jingialehkai,” kaba pynskhem ia kaba ngi la tip lypa: haba ki khynnah ki ialehkai, ki ioh jingnang jingstad. Ka jingioh jingnang jingstad kam long tang haba u khynnah u thoh. Ka long kaba donkam bha ba ngin ym pynbor ia kano kano ka rukom ai jinghikai namar ki lad ban ioh jingnang jingstad ki long kiba bun. Ka jingialehkai ka kynthup ia ki jingiakren, ki jingiathuh khana, ki jinglehkai, ki jingrwai, ka put ka tem bad ka jingkhih shane shatai, ki rukom saindur, ki jingialehkai hapoh bad shabar iing. Kane ka wanrah ia ka jingiadei kaba jan hapdeng ki khynnah, ki nonghikai, ki kmie ki kpa bad ka imlang sahlang.
Naduh hyndai hynthai, ka jingialehkai kum shi bynta jong ka jingai jingsumar ka dei naduh ki por jong ka imlang shalang ha ka them Indus. Ka jinghiar pateng jong ka deiriti ki paw ha ki jingrwai, ki jingiathuh khana, ki jinglehkai bad ki poitri.
Ka dak jong ka jingwanrah jingkylla ka NCF-FS ka dei ka JaaduiPitara jong ka NCERT, kaba la pyllait paidbah ha u Rymphang 2023. Ka JaaduiPitara ka dei ka dak jong ki jingdonkam ha man ki skul ha ka por ba dang sdang jingpule. Ka dei kaba iar bad kaba pyni ia ki jingsngewthuh (kiba iahap katkum ka rta, kiba iadei bad ki jingsngewthuh bad kiba iahap bad ki thain bapher bapher) kaba ngi hap ban kynmaw haba ngi pynkhreh ia ki. Ka Pitara ka don ki jinglehkai, ki puzzle, ki puppet, ki poster bad flashcard, ki kot iathuh khana, ki kot ialehkai bad ki kot na ka bynta ki nonghikai. Man ki jinglehkai ki dei kiba wanrah ia ka jingseisoh ha ka pule puthi. Kito kiba iadon bynta ha ka kam ai jinghikai na kylleng ka ri ki la iaroh ia ki tiar ba wanrah jingkylla ha ka pule puthi kiba don ha ka JaaduiPitara. Ki sienjam ki dang iaid shakhmat da ki jylla ban pynkhreh ia ki jingdon jingem ha kine ki synduk na ka bynta ki thain jong ki.
Da kaba sngewthuh ba ngi im ha ka juk digital, ki rynsan kiba iohbor na ka teknoloji ki lah ban pynstet bad pynkhlain ia ka jingseisoh jong ka JaaduiPitara, ka Tnat Kam Pule Puthi ka la sdang ia ka e-JaaduiPitara ha u Rymphang 2024 ban pynkhlain shuh shuh ia ka JaaduiPitara bad plie lad ia baroh ban ioh bynta lang lyngba ki rynsan kiba bun: kor computer, smart bad feature-phone, television bad radio. Ki nonpeit ia ki khynnah mynta ki lah ban ioh ia ki jingiarap virtual, pyndonkam ia ka generative AI, lyngba ka chat bad ka sur, ban iathuh ia ki khana bad kylli jingkylli ha kaba iadei bad ka jingai bynta ia ki khynnah ha ki kam kiba iadei bad ka jingioh jinghikai lyngba ka jingialehkai.
Bun ki jingwad bniah shaphang ka jingkiew shaphrang jong ki khynnah bad ruh jong ka jabieng ki pyni ba ka jingialehkai ka long kaba kongsan na ka bynta ka:
a. Jingiar ka jingmut jingpyrkhat, khamtam ka jingkiew jong ka prefrontal cortex, kaba iadei bad ka jinglah pynleit jingmut, ka jingpynbeit ia ki jingeh bad ka jinglong kaba bha ha ka imlang sahlang.
b. Ka bor Neuroplasticity ban tei ia ki jingiasoh neural ba thymmai, kaba long kaba kongsan ban ioh jingnang jingstad bad ban don ka jingshemphang ha ka jingim.
c. Ka jingnang jingstad tynrai, kaba donkam bha ban pynbeit ia ki jingeh bad ban shim ia ki rai ha ki jinglong jingman kiba eh bad ki bym thikna.
Ka jingialehkai kum ka bynta kaba khraw ha ka jingtei ia ka nongrim na ka bynta ka jingkiew shaphrang jong ki khynnah, naduh ka por ba dang khyllung, ka dei kaba la ban jur da ki kynhun kum ka UNICEF.
Ha ka por ialehkai, ki khynnah ki shim ia ki rai. Ki dap da ka jingkmen. Ka jingialehkai ka wanrah ha ki khynnah ia ka: jingkiew shaphrang kaba pura, ka bor saindur bad ka jingskhem jingmut. Ha kiba la heh la san, ka jingialehkai ka kyntiew ia ka koit ka khiah ha ki jingmut jingpyrkhat, ka jingsngewthuh bad ka bor saindur. Haba ki kmie ki kpa ne ki nongsumar ki ialehkai bad ki khynnah, ki rakhe ia ka jingialehkai. To ngin rakhe ia ka jingialehkai bad iarap ia ki khynnah ba kin ioh jingnang jingstad bad ba kin kiew shaphrang, BachpanManao, BadhteJao.
Ia kane la thoh da u Secretary, ka Tnad School Education & Literacy, Sorkar India, Sanjay Kumar, bad u Shankar Maruwada, CEO bad Co-Founder EkStep Foundation, Bengaluru.