Da Madiah Laloo
Ha ka jylla jong ngi wat shawei ruh, lah ban ong ba na baroh ki nongtrei sorkar, ki nonghikai ki dei ma ki kiba shah lehbein eh bad ki ia syriem kum ki phlang ki rnem kiba lah ban pyndonkam da kaba shu phut ha kano kano ka por.
Katba ha kajuh ka por ka kam hikai ka dei pat ka kam kaba khia palat haduh katta katta. Ki nonghikai la ju ong ba ki deal bad ki living file katba kiwei pat ki shakri sorkar ha kiwei ki department (Lait na ka health department) ki deal bad ki Dead File.
Kiba bun bah ki assignment la ju phah beit ha ki nonghikai ba ki dei ban leh ma ki khlem pyrkhat la ka kam hikai jong ki, ka ktah ne em ia ka jinghikai ba ki hikai man la ka sngi ia ki khynnah pule.
Ha man la ki assignment kiba bun kum ka nuksa
A. Election duty – Kane ka kynthup naduh ka
Election training program bad phah duty kum ki first ne ki second polling officer
Voter list revision
Booth-level verification
Counting duty
B. Health awareness program kum ka nuksa
Health awareness drives
Vaccination campaigns
Sanitation programs
Anti-drug campaigns
Financial literacy drives
Government scheme awareness
Nalor kitei kaba sngew diaw ba dang shen khlem map shu bad la shu pyntian jubor justi ha ki nonghikai ban pyndep ia kata ka kam kaba ia dei bad ka Census and Survey Work ha kaba ki kam bakhia ba lah pynshet ha ki nonghikai ban lum jingtip ia
Population census
Socio-economic surveys
Educational surveys
Household verification
Digital data entry
U dak jingkylli uba heh bah u dei
Hato ki nonghikai ki dei tang ki dieng shaindoh ba ki bor ba halor kin IOH ban leh kat kaba ki mon ?
Ka jingkhia ka jinglong nonghikai kam dei tangba ki lah dep hikai ha ki skul hynrei ki nonghikai ki hap wat ban rah ki copy jong ki khynnah skul sha ing sha sem ban pynbeit ne correction ba lah ai ha skul. Ha man ki por ki hap ban work extra time bad shuh shuh ym tang katta ki nonghikai ki trei bad ki hap ban pyndep ia ki course ba lah buh hapoh ka por.
U dak jingkylli ba ar ka long na ka daw ba ki hap attend ia ki duty ba la phah ka sorkar, mano ban suffer hato ym dei ki khynnah pule ? Ia ka course ba dei ban pyndep hapoh ka por ynda ki wan ban resume teachers duty ki hap ban shim extra class khnang ban IOH ban pyndep course. Lah shu tian jubor justi ha ki khynnah ba dang lung jabieng ba kin digest ia ka course ba dei ban pyndep hapoh ka shi bnai lah hap ban pyndep noh tang hapoh shi taiew.
Hato ka Shongnia mo ba ki khynnah pule kin long langknia tang namar ba ki nonghikai jong ki , ki hap ban leit on government duty na ka por sha ka por ?
Haoid ka sorkar ka ai ia kata ka monetary honorium ia ki nonghikai ba don duty hynrei tad lano kin IOH ia kita ki benefits na ka bynta ka kam ba ki hap ban trei extra work ? Shi bnai ba kloi eh ne 3 ne 4 bnai ? Ne shi snem ?
Imat ka community of teachers ki kylla long kum ki jaka bret niut ha kaba shu bret beit sha ki nonghikai ban leh ia kino kino ki field works ba ka sorkar ka hap ban leh
U dak jingkylli ba lai ka dei
Kat kane ka jingkyrduh kam jong ki samla ba lah dep pule, hato ym long mo ban ailad ia kine ki unemployed youth ban trei ia kita ki kam kum ka lad IOH kam IOH jam ka jong ki wat la ka dei kaba tang shi por ruh ?
Ki khynnah samla jong ngi kiba khlem kam khlem jam kin jin da lah kmen eh lada ki iohlad ban ia don bynta ha kum kine ki jait kam .
Te kumta lyngba kane ka kyrwoh bad da ka mynsiem ba sngewkhia nga kyrpad ia ki bor sorkar kiba pyniaid ia ki kam ki jam jong ka sorkar, sngewbha seh nangne shakhmat ailad ia ki nonghikai ban concentrate halor ka kam hikai jong ki khlem da pynwit pynthut da kumne bad kumtai.
Ki nonghikai nalor ba ki dei ki rishot jong ka pateng ban wan bad kumjuh ruh ki dei kum ka kharkhana ( factory) kiba tei mian pa mian ia ka lawei u khynnah skul, leave them alone bad ailad ia ki ban stay focus ha ka kam hikai jong ki.
Respect the teachers lane burom ia ki nonghikai lada ngi kwah ban IOH ia ka imlang ka sahlang kaba kiew ha ka jingnang jingstad bad kaba kiew ha ka long briew man briew
Stop treating teacher as a dumping ground for every extra assignment.
Ki nonghikai kim dei ki jaka theh niut


